یک سوم حقوق برای مهریه | قوانین، شرایط و نحوه کسر

در مطالبه مهریه، قانون به زنان امکان داده است تا بخشی از حقوق همسر یا همسر سابق را توقیف کنند. این کسر بسته به وضعیت تأهل و تکفل مرد، می تواند یک سوم یا یک چهارم حقوق و مزایای مستمر او باشد، مگر در موارد خاص مانند حقوق بازنشستگی که همواره یک چهارم است.

مهریه، به عنوان یکی از مهم ترین حقوق مالی زنان در زمان عقد نکاح، همواره جایگاه ویژه ای در قوانین خانواده ایران داشته است. گاهی شرایط زندگی به سمتی پیش می رود که زوجه برای مطالبه حق خود، مجبور به پیگیری های قانونی می شود. در این مسیر، توقیف حقوق همسر یکی از مؤثرترین و رایج ترین روش ها برای وصول مهریه به شمار می آید. شاید شما نیز در این موقعیت قرار گرفته اید، چه به عنوان زوجه که به دنبال احقاق حق خود هستید، و چه به عنوان زوج که با چالش پرداخت مهریه و کسر از حقوق مواجه شده اید. آگاهی از جزئیات این روند قانونی، نه تنها مسیر را برای شما روشن تر می کند، بلکه از سردرگمی ها و تصمیم گیری های نادرست جلوگیری خواهد کرد.

در این نوشتار، همراه شما هستیم تا با زبانی ساده و در عین حال دقیق، تمامی ابعاد قانونی، شرایط، و نحوه کسر یک سوم یا یک چهارم از حقوق و مزایای زوج بابت مهریه را بررسی کنیم. از مبانی قانونی و چگونگی محاسبه حقوق قابل کسر گرفته تا موارد عدم امکان توقیف و روند عملی این فرآیند، هر آنچه را که برای پیمودن این راه نیاز دارید، مرحله به مرحله با یکدیگر مرور خواهیم کرد. همچنین، به حقوق زوج در مواجهه با این شرایط و آخرین تغییرات قانونی نیز اشاره خواهد شد تا تصویری جامع و به روز از این مسئله پیچیده حقوقی به دست آورید.

مبانی قانونی کسر حقوق برای مهریه (یک سوم و یک چهارم)

برای درک چگونگی توقیف و کسر حقوق بابت مهریه، ابتدا باید به ریشه های قانونی این اقدام بازگردیم. قانون گذار در ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، چارچوب اصلی این عملیات حقوقی را مشخص کرده است. این ماده به طور شفاف بیان می کند که چگونه و به چه میزان می توان از حقوق کارکنان، چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، برای پرداخت محکوم به (مانند مهریه) کسر کرد.

ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، اساس کار

ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی مقرر می دارد: از حقوق و مزایای کارکنان سازمان ها و مؤسسات دولتی یا وابسته به دولت و شرکت های دولتی و شهرداری ها و بانک ها و شرکت ها و بنگاه های خصوصی و نظایر آن در صورتی که دارای زن یا فرزند باشند ربع والا ثلث توقیف می شود.

این ماده، سنگ بنای توقیف حقوق برای مهریه است و به ما نشان می دهد که میزان کسر از حقوق، بسته به وضعیت تأهل و تکفل زوج، متفاوت خواهد بود.

تفاوت کسر یک سوم و یک چهارم حقوق

شاید این سوال برایتان پیش آمده باشد که چرا گاهی صحبت از یک سوم و گاهی از یک چهارم می شود. این تفاوت، دقیقاً به وضعیت خانوادگی زوج محکوم علیه بستگی دارد:

• کسر یک سوم حقوق: این میزان برای مردانی اعمال می شود که مجرد هستند یا همسر و فرزند تحت تکفل قانونی ندارند. به عبارت دیگر، مسئولیت مالی مستقیم در قبال خانواده ای ندارند.
• کسر یک چهارم حقوق: برای مردانی که متأهل هستند یا دارای فرزند تحت تکفل قانونی هستند، قانون گذار حمایت بیشتری را در نظر گرفته و میزان توقیف را به یک چهارم کاهش داده است. این قاعده هم برای کارکنان دولتی و هم خصوصی صدق می کند.
• کسر یک چهارم حقوق بازنشستگی: نکته ای کلیدی که باید به آن توجه داشت، مربوط به حقوق بازنشستگی است. بر اساس تبصره ۱ ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، توقیف و کسر یک چهارم حقوق بازنشستگی یا وظیفه افراد جایز است. این حکم صرف نظر از وضعیت تأهل و تعداد فرزندان بازنشسته، همیشه به میزان یک چهارم خواهد بود. دلیل این امر، شاید در نظر گرفتن حداقل های معیشتی برای این گروه از افراد جامعه باشد.

این تفاوت ها نشان می دهد که قانون گذار تلاش کرده است تا ضمن حمایت از حق زوجه، از وارد آمدن فشار مالی بیش از حد به زوج، به ویژه در مواردی که دارای مسئولیت خانوادگی است، جلوگیری کند.

تبصره های ماده ۹۶ نیز استثنائاتی را برای این قاعده مطرح می کند؛ برای مثال، تبصره ۲ این ماده بیان می کند که حقوق و مزایای نظامیانی که در جنگ هستند و مستمری مددجویان کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی توقیف نمی شود. این موارد، نمونه هایی از حمایت های قانونی از گروه های خاص جامعه در شرایط ویژه هستند.

سایر مواد قانونی مرتبط

علاوه بر ماده ۹۶، ماده ۹۷ قانون اجرای احکام مدنی نیز نقش مهمی در روند اجرایی توقیف حقوق دارد. این ماده مشخص می کند که چگونه مدیر اجرا باید مراتب توقیف را به سازمان مربوطه ابلاغ کند و وظیفه رئیس یا مدیر آن سازمان در کسر و ارسال حقوق توقیف شده چیست. همچنین، برخی مواد از آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی، مانند مواد ۵۶، ۵۸، ۸۳ و ۸۴، نیز در این زمینه راهگشا هستند و جزئیات بیشتری را درباره روند اجرایی توقیف حقوق از طریق اداره ثبت اسناد رسمی ارائه می دهند.

نحوه محاسبه حقوق قابل کسر برای مهریه (چی شامل کسر می شود؟)

پس از درک مبانی قانونی، سوال مهم دیگر این است که دقیقاً چه بخش هایی از حقوق و مزایای زوج مشمول کسر برای مهریه می شود و نحوه محاسبه آن چگونه است. این بخش از پرونده، اغلب محل ابهامات و پرسش های فراوانی است، چرا که حقوق دریافتی افراد شامل اقلام مختلفی است و تمایز قائل شدن میان آن ها از اهمیت بالایی برخوردار است.

حقوق پایه یا دریافتی خالص؟

یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا یک سوم یا یک چهارم از کل حقوق ناخالص کسر می شود یا از مبلغی که پس از کسورات خاصی باقی می ماند. پاسخ شفاف این است که میزان قابل کسر (یک سوم یا یک چهارم) از حقوق و مزایای مستخدم، پس از کسر کسورات قانونی محاسبه و توقیف می شود.

• کسور قانونی: منظور از کسور قانونی، مبالغی است که به حکم قانون و بدون اختیار و اراده فرد، از حقوق او کسر می شود. نمونه های بارز آن شامل مالیات بر حقوق، حق بیمه تأمین اجتماعی یا بازنشستگی است. این موارد پیش از محاسبه سهم مهریه از حقوق، کسر می شوند.
• کسور توافقی یا اختیاری: در مقابل، مبلغ اقساط وام های بانکی، حق عضویت ها در صندوق های مختلف، یا هرگونه تعهد مالی دیگری که با اختیار و اجازه مستخدم از حقوق او کسر می شود (مانند اقساط وام های شرکت یا کسورات مربوط به تعاونی ها)، در محاسبه یک سوم یا یک چهارم حقوق و مزایا تأثیری ندارند. به عبارت دیگر، این کسورات نمی توانند بهانه ای برای کاهش مبلغ قابل کسر برای مهریه باشند، زیرا قانون آنها را در زمره کسور قانونی به حساب نمی آورد.

برای روشن شدن موضوع، یک مثال عددی می تواند کمک کننده باشد:

فرض کنید حقوق ناخالص یک زوج ۳۰ میلیون تومان است. کسور قانونی (مانند مالیات و بیمه) ۵ میلیون تومان و کسور توافقی (مانند اقساط وام) ۳ میلیون تومان است. در این صورت، ابتدا کسور قانونی (۵ میلیون تومان) از حقوق ناخالص کسر می شود و مبلغ ۲۵ میلیون تومان باقی می ماند. سپس، یک سوم یا یک چهارم از این ۲۵ میلیون تومان برای مهریه توقیف خواهد شد، و کسور توافقی (۳ میلیون تومان) تاثیری در این محاسبه نخواهند داشت.

چه مزایایی مشمول کسر هستند و چه مزایایی خیر؟

شناخت تفاوت میان مزایای مستمر و غیرمستمر نیز در تعیین میزان دقیق کسر از حقوق بسیار حیاتی است:

• مزایای مستمر: این مزایا به صورت منظم و پایدار به کارمند پرداخت می شوند و جزئی از حقوق و مزایای او محسوب می شوند. مواردی مانند حق اولاد، حق مسکن، فوق العاده شغل، و سایر فوق العاده هایی که ماهانه پرداخت می شوند، در این دسته قرار می گیرند. تمامی این مزایای مستمر، مشمول کسر یک سوم یا یک چهارم برای مهریه خواهند بود.
• مزایای غیرمستمر: این دسته از مزایا، به صورت منظم پرداخت نمی شوند و ماهیت آن ها با حقوق مستمر متفاوت است. اضافه کار، عیدی، پاداش پایان خدمت، حق مأموریت، کارانه، و تشویقی ها از جمله مزایای غیرمستمر محسوب می شوند. نکته مهم و حائز اهمیت این است که بر اساس آرای جدید دیوان عدالت اداری (مانند رای سال ۱۴۰۳/۲۰۲۴)، این موارد مشمول ممنوعیت کسر یک سوم یا یک چهارم نیستند و می توانند به صورت کامل توقیف شوند. این بدان معناست که اگر زوجه درخواست توقیف این مزایا را مطرح کند، اجرای احکام می تواند کل مبلغ آن ها را تا زمان تسویه مهریه توقیف و به زوجه پرداخت کند. این امر یک تفاوت عمده با حقوق و مزایای مستمر دارد و می تواند برای زوجه ابزار قدرتمندی برای وصول مهریه باشد.

این تفکیک دقیق میان انواع حقوق و مزایا، به هر دو طرف کمک می کند تا با آگاهی کامل از حقوق و تکالیف خود، در این مسیر قدم بردارند و از هرگونه سوءتفاهم یا اقدام نادرست جلوگیری کنند.

میزان قابل کسر از حقوق و مزایای زوج برای مهریه (یک سوم یا یک چهارم)، پس از کسر کسورات قانونی (مالیات و بیمه) محاسبه می شود؛ اما کسورات توافقی نظیر اقساط وام ها، تأثیری در این محاسبه ندارند. همچنین، مزایای غیرمستمر مانند اضافه کار، عیدی و پاداش، مشمول محدودیت یک سوم/یک چهارم نیستند و می توانند به طور کامل توقیف شوند.

موارد عدم امکان توقیف و کسر حقوق برای مهریه

با وجود اینکه امکان توقیف حقوق و مزایا برای وصول مهریه در قانون پیش بینی شده است، اما این امر به صورت مطلق نیست و قانون گذار در برخی موارد خاص، محدودیت هایی را برای توقیف در نظر گرفته است. شناخت این استثنائات برای هر دو طرف، یعنی زوجه ای که به دنبال وصول مهریه است و زوجی که با این اقدام مواجه شده، ضروری است.

برخی از مهم ترین مواردی که حقوق و مزایا برای مهریه قابل توقیف و کسر نیستند، عبارتند از:

• حقوق و مزایای نظامیان در حال جنگ: بر اساس تبصره ۲ ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، حقوق و مزایای نظامیانی که در حال جنگ هستند، قابل توقیف نیست. این حمایت قانونی از کسانی است که جان خود را در راه دفاع از کشور به خطر می اندازند و تلاش می شود تا نگرانی های مالی آن ها در این دوران حساس کاهش یابد.
• مستمری مددجویان کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی: مستمری افرادی که تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) یا سازمان بهزیستی هستند، به دلیل ماهیت حمایتی و کفاف معیشتی آن، از توقیف برای مهریه مستثنی است. این مستمری ها با هدف تأمین حداقل های زندگی این افراد پرداخت می شود و کسر از آن می تواند آن ها را با مشکلات جدی روبه رو کند.
• ممنوعیت توقیف بیش از حد قانونی: این یک اصل اساسی است که حقوق و مزایای مستمر کارمندان، تنها تا میزان یک سوم یا یک چهارم (بر اساس وضعیت تأهل و تکفل) قابل توقیف است. توقیف بیشتر از این حد، ممنوعیت قانونی دارد و اجرای احکام موظف است این سقف را رعایت کند. این محدودیت برای حفظ حداقل معیشت فردی است که محکوم به پرداخت مهریه شده است.
• مزایای غیرمستمر: در بخش قبلی به تفکیک مزایای مستمر و غیرمستمر اشاره شد. اگرچه مزایای غیرمستمر مانند اضافه کار، عیدی، پاداش پایان خدمت، حق مأموریت و سایر پرداختی هایی که به طور مستمر نیستند، مشمول محدودیت یک سوم یا یک چهارم نمی شوند و می توانند به طور کامل توقیف گردند، اما باید توجه داشت که این موارد نیز تنها در صورت وجود و امکان توقیف، قابل وصول هستند. این استثنا به نفع زوجه است و به او این امکان را می دهد که از منابع مالی دیگر زوج نیز برای وصول مهریه بهره مند شود.

با شناخت این موارد، هم زوجه می تواند انتظارات واقع بینانه ای از روند وصول مهریه داشته باشد و هم زوج از حقوق خود در برابر توقیف های غیرقانونی آگاه خواهد بود.

روند عملی توقیف و کسر حقوق برای مهریه (گام به گام)

حال که با مبانی قانونی و نحوه محاسبه آشنا شدیم، زمان آن رسیده که قدم در مسیر عملی توقیف حقوق برای مهریه بگذاریم. این فرآیند می تواند از دو مسیر اصلی دادگاه خانواده یا اجرای ثبت اسناد رسمی پیگیری شود. آشنایی با جزئیات هر یک از این مسیرها، به شما کمک می کند تا با آگاهی و اطمینان بیشتری اقدامات لازم را انجام دهید.

مسیر اول: از طریق دادگاه خانواده

اکثر پرونده های مهریه از این مسیر پیگیری می شوند، به خصوص اگر سند رسمی ازدواج (عقدنامه) در دفتر اسناد رسمی ثبت شده باشد و زوجه بخواهد از طریق محاکم قضایی مهریه خود را مطالبه کند.

1. گام ۱: اقامه دعوی مهریه و صدور حکم قطعی پرداخت: ابتدا زوجه باید با تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده، مطالبه مهریه خود را مطرح کند. پس از طی مراحل دادرسی و صدور رأی قطعی مبنی بر محکومیت زوج به پرداخت مهریه، گام های بعدی آغاز می شود.
2. گام ۲: درخواست صدور اجراییه و معرفی محل اشتغال زوج: پس از قطعی شدن حکم مهریه، زوجه یا وکیل او باید از دادگاه درخواست صدور اجراییه کند. در این مرحله، معرفی دقیق محل اشتغال زوج (نام اداره، شرکت، سازمان یا محل کار) و در صورت امکان، ارائه فیش حقوقی یا اطلاعاتی که نشان دهنده حقوق بگیر بودن او باشد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
3. گام ۳: ابلاغ اجراییه به اداره یا سازمان مربوطه: مدیر اجرای احکام دادگاه، دستور توقیف و کسر حقوق را به اداره، سازمان یا شرکت محل کار زوج ابلاغ می کند. رئیس یا مدیر آن مجموعه موظف است مطابق ماده ۹۷ قانون اجرای احکام مدنی، از حقوق و مزایای مستمر محکوم علیه (زوج) به میزان قانونی (یک سوم یا یک چهارم) کسر و به حساب اجرای احکام واریز نماید.
4. گام ۴: واریز ماهیانه مبلغ کسر شده به حساب زوجه: مبالغ کسر شده، به صورت ماهیانه توسط اداره محل کار زوج به حساب اجرای احکام واریز می شود و سپس اجرای احکام آن را به حساب زوجه (محکوم له) منتقل می کند تا زمانی که کل مهریه پرداخت شود.

نمونه درخواست توقیف حقوق بابت مهریه (کامل و قابل استفاده برای زوجه/وکیل)

در ادامه، نمونه ای از درخواست توقیف حقوق بابت مهریه ارائه شده است که می تواند راهنمای شما در تکمیل فرم های مربوطه باشد:

بسمه تعالی

ریاست محترم اجرای احکام دادگاه خانواده [نام شهر]

با سلام و احترام،
اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان (زوجه)] فرزند [نام پدر خواهان] به شماره ملی [شماره ملی خواهان] به نشانی [آدرس کامل خواهان]، خواهان پرونده شماره [شماره پرونده مهریه]، در خصوص محکومیت آقای [نام و نام خانوادگی خوانده (زوج)] فرزند [نام پدر خوانده] به شماره ملی [شماره ملی خوانده] به نشانی [آدرس کامل خوانده] به پرداخت مهریه به میزان [میزان مهریه به عدد و حروف] سکه تمام بهار آزادی، مراتب ذیل را به استحضار می رساند:

همانطور که مستحضرید، طی دادنامه قطعی شماره [شماره دادنامه] مورخ [تاریخ دادنامه] صادره از شعبه [شماره شعبه] دادگاه خانواده [نام شهر]، خوانده محترم محکوم به پرداخت مهریه مذکور گردیده است. با توجه به عدم پرداخت مهریه و معرفی ایشان به عنوان شاغل در [نام کامل اداره/شرکت/سازمان محل کار زوج] با سمت [سمت شغلی زوج، در صورت اطلاع] و حقوق بگیر بودن از آن مجموعه، به موجب این درخواست، تقاضای صدور دستور توقیف و کسر ماهیانه از حقوق و مزایای مستمر ایشان به میزان قانونی (یک سوم یا یک چهارم، حسب مورد) از محل حقوق دریافتی نامبرده، تا زمان استیفای کامل محکوم به (مهریه)، مورد استدعاست.

مستندات پیوست:
۱. کپی مصدق سند نکاحیه
۲. کپی مصدق دادنامه قطعی مهریه و اجراییه مربوطه
۳. در صورت وجود: فیش حقوقی زوج یا هر مدرکی دال بر اشتغال ایشان

با تشکر و احترام
[امضاء و تاریخ]

مسیر دوم: از طریق اجرای ثبت اسناد

در صورتی که عقدنامه رسمی بوده و سند مهریه نیز از اسناد لازم الاجرا محسوب شود، زوجه می تواند مستقیماً از طریق اجرای ثبت اسناد برای وصول مهریه اقدام کند. این مسیر ممکن است در برخی موارد سریع تر باشد.

1. گام ۱: درخواست صدور اجراییه مهریه از دفترخانه محل عقد: زوجه با مراجعه به دفترخانه رسمی ازدواجی که عقد نکاح در آن ثبت شده، درخواست صدور اجراییه برای وصول مهریه را مطرح می کند.
2. گام ۲: ارجاع پرونده به اجرای ثبت و معرفی محل کار زوج: پرونده اجرایی به اداره اجرای ثبت اسناد رسمی ارجاع می شود. زوجه باید در این مرحله نیز محل اشتغال زوج را به اجرای ثبت معرفی کند.
3. گام ۳: ابلاغ دستور توقیف حقوق به کارفرما توسط اجرای ثبت: اجرای ثبت، دستور توقیف حقوق را به کارفرما یا سازمان مربوطه ابلاغ می کند و مانند مسیر دادگاه، کارفرما موظف به کسر و واریز مبالغ قانونی به حساب اجرای ثبت خواهد بود تا به زوجه پرداخت شود.

توقیف حقوق بازنشستگی

توقیف حقوق بازنشستگی نیز از طریق همین دو مسیر (دادگاه یا اجرای ثبت) امکان پذیر است، اما با این تفاوت که بر اساس تبصره ۱ ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، حقوق بازنشستگی همیشه به میزان یک چهارم قابل توقیف است، فارغ از اینکه فرد بازنشسته متأهل باشد یا مجرد، یا دارای فرزند تحت تکفل. این مقرره برای حمایت از بازنشستگان و حفظ حداقل های معیشتی آن هاست.

مدت زمان توقیف حقوق برای مهریه

مدت زمانی که طول می کشد تا حقوق مرد برای مهریه توقیف شود، متغیر است و به عوامل مختلفی بستگی دارد. سرعت اقدامات زوجه یا وکیل او، دقت در ارائه اطلاعات محل کار زوج، و میزان همکاری اداره یا سازمان مربوطه، همگی می توانند در این مدت زمان مؤثر باشند. به طور معمول، اگر اطلاعات کامل و دقیق باشد، این فرآیند ممکن است بین ۲۰ روز تا یک ماه به طول انجامد. البته، پیچیدگی های احتمالی پرونده و حجم کاری مراجع قضایی نیز می تواند بر این زمان بیافزاید.

در تمام این مراحل، حضور یک وکیل متخصص و باتجربه می تواند راهگشای بسیاری از مشکلات و ابهامات باشد و به شما کمک کند تا این مسیر را با سرعت و اطمینان بیشتری طی کنید.

حقوق زوج در مواجهه با کسر حقوق مهریه (دادخواست اعسار)

در حالی که زوجه حق قانونی برای مطالبه و وصول مهریه خود از طریق توقیف حقوق زوج را دارد، زوج نیز در این میان از حقوقی برخوردار است که می تواند برای تعدیل فشار مالی ناشی از پرداخت مهریه از آن ها استفاده کند. یکی از مهم ترین این حقوق، امکان طرح دادخواست اعسار از پرداخت مهریه است.

مفهوم اعسار از پرداخت مهریه: شرایط و مدارک لازم

اعسار به معنای ناتوانی مالی فرد در پرداخت بدهی های خود است. وقتی زوجی به پرداخت مهریه محکوم می شود و توانایی پرداخت یکجای آن را ندارد، می تواند با تقدیم دادخواست اعسار به دادگاه، درخواست تقسیط مهریه را مطرح کند. دادگاه با بررسی وضعیت مالی زوج، میزان درآمد، دارایی ها، شغل، و تعداد افراد تحت تکفل او، اقدام به صدور حکم اعسار و تعیین اقساط مناسب می کند.

برای اثبات اعسار، زوج باید مدارک و دلایل کافی را به دادگاه ارائه دهد. این مدارک معمولاً شامل موارد زیر است:

• فهرست اموال و دارایی های زوج (که نشان دهنده عدم تکافوی آن ها برای پرداخت مهریه باشد).
• مدارک مربوط به شغل و میزان درآمد ماهانه (مانند فیش حقوقی).
• استشهادیه از حداقل دو نفر شاهد که از وضعیت مالی زوج اطلاع کافی دارند و ناتوانی او را در پرداخت مهریه تأیید کنند.
• فهرست تمام بدهی های زوج و مدارک اثبات آن ها.

آیا توقیف حقوق، مانع اعسار از پرداخت مهریه است؟

نکته ای که بسیاری از زوجین را نگران می کند، این است که آیا توقیف یک سوم یا یک چهارم حقوق بابت مهریه، مانع از طرح دادخواست اعسار یا تأثیرگذاری آن می شود؟ پاسخ این است که خیر، توقیف حقوق مانع از طرح دادخواست اعسار نیست. در واقع، این دو موضوع می توانند همزمان پیگیری شوند.

زمانی که حقوق زوج برای مهریه توقیف می شود، دادگاه در بررسی دادخواست اعسار، این مبلغ توقیف شده را در نظر می گیرد. هدف از دادخواست اعسار، تعدیل اقساط است. یعنی زوج با اثبات اینکه حتی با کسر ماهیانه از حقوق، باز هم قادر به پرداخت تمامی اقساط یا مبالغ تعیین شده توسط دادگاه نیست و این امر او را با مشکلات جدی معیشتی مواجه می کند، می تواند از دادگاه درخواست کند تا مبلغ اقساط را به میزانی که با توان مالی او همخوانی دارد، کاهش دهد. دادگاه با در نظر گرفتن تمامی شرایط، از جمله مبلغ کسر شده از حقوق، می تواند حکم به تقسیط مهریه با اقساط کمتر یا دوره های پرداخت طولانی تر صادر کند.

نمونه دادخواست اعسار از پرداخت مهریه با حقوق توقیفی (کامل و قابل استفاده برای زوج)

نمونه ای از دادخواست اعسار که زوج می تواند در صورت توقیف حقوق خود ارائه دهد:

بسمه تعالی

ریاست محترم دادگاه خانواده [نام شهر]

با سلام و احترام،
اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان (زوج)] فرزند [نام پدر خواهان] به شماره ملی [شماره ملی خواهان] به نشانی [آدرس کامل خواهان]، در خصوص محکومیت به پرداخت مهریه به خانم [نام و نام خانوادگی خوانده (زوجه)] فرزند [نام پدر خوانده]، به موجب دادنامه شماره [شماره دادنامه] مورخ [تاریخ دادنامه] صادره از شعبه [شماره شعبه] دادگاه خانواده [نام شهر]، و با توجه به اینکه بخشی از حقوق اینجانب بابت مهریه ایشان توقیف گردیده است، مراتب ذیل را به استحضار می رساند:

خواسته: اعسار از پرداخت مهریه و تقسیط آن.

دلایل و منضمات دادخواست:
۱. کپی مصدق دادنامه قطعی مهریه و اجراییه مربوطه.
۲. کپی مصدق فیش حقوقی صادره از سازمان/شرکت متبوع اینجانب که نشان دهنده کسورات قانونی و کسر بابت مهریه است.
۳. استشهادیه با امضای حداقل دو نفر شاهد که از وضعیت مالی و معیشتی اینجانب اطلاع کامل دارند و ناتوانی بنده را در پرداخت یکجای مهریه یا اقساط سنگین تر گواهی می دهند.
۴. فهرست اموال و دارایی های اینجانب که حکایت از عدم تمکن مالی برای پرداخت مهریه دارد.
۵. سایر مدارک و مستندات دال بر وضعیت مالی (مانند اجاره نامه، اسناد بدهی).

شرح خواسته:
به استحضار عالی می رساند، اینجانب کارمند/شاغل در [نام اداره/شرکت] می باشم و حقوق ماهانه اینجانب مبلغ [مبلغ حقوق ماهانه] تومان است. بر اساس حکم قطعی صادره از آن دادگاه محترم، به پرداخت مهریه محکوم گردیده ام و در حال حاضر ماهیانه مبلغ [مبلغ کسر شده بابت مهریه] تومان از حقوق اینجانب بابت مهریه خانم [نام زوجه] کسر و توقیف می گردد. با توجه به این کسورات و همچنین هزینه های سنگین زندگی، اجاره مسکن، تأمین معاش خانواده/افراد تحت تکفل [تعداد افراد تحت تکفل] و بدهی های دیگر، ادامه زندگی و تأمین حداقل معیشت برای اینجانب و خانواده ام با دشواری جدی مواجه شده است. لذا، اینجانب توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته و حتی با کسر از حقوق نیز، تحمل اقساط سنگین تر برایم امکان پذیر نیست. بدین وسیله، تقاضای رسیدگی و صدور حکم اعسار از پرداخت مهریه و تعیین اقساط متناسب با توان مالی اینجانب را از محضر محترم آن دادگاه استدعا دارم.

با تشکر و احترام
[امضاء و تاریخ]

نقش وکیل متخصص در دفاع از دعوای مهریه و اعسار

در پیچیدگی های دعاوی مهریه و اعسار، به ویژه وقتی پای توقیف حقوق به میان می آید، نقش یک وکیل متخصص خانواده بسیار پررنگ می شود. وکیل می تواند هم در دفاع از حقوق زوجه برای وصول مهریه و هم در دفاع از حقوق زوج برای تعدیل اقساط و اثبات اعسار، راهنمایی های ارزشمندی ارائه دهد. از جمع آوری مدارک لازم گرفته تا تدوین دادخواست ها و حضور در جلسات دادگاه، وکیل می تواند به شما کمک کند تا با کمترین دغدغه و بهترین نتیجه، این مراحل را طی کنید.

آخرین تغییرات و قوانین جدید مهریه در سال 1404/2025

عرصه قوانین خانواده، به ویژه مهریه، همواره در حال تحول و به روزرسانی است. قانون گذار تلاش می کند تا با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی، توازنی بین حقوق زن و مرد برقرار کند. در سال های اخیر، تغییرات مهمی در قوانین مربوط به مهریه اعمال شده است که می تواند بر روند مطالبه و وصول آن، به ویژه از طریق کسر حقوق، تأثیر بگذارد.

کاهش سقف ضمانت کیفری مهریه (۱۴ سکه)

یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین تغییرات، مربوط به سقف ضمانت کیفری مهریه است. تا چندی پیش، مطابق قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱)، مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی، ضمانت اجرای کیفری داشت و در صورت عدم پرداخت، مرد ممکن بود به حبس محکوم شود. اما در اصلاحات اخیر و بر اساس سیاست های جدید قوه قضائیه، در سال ۱۴۰۴ (و حتی پیش از آن با رویه های جدید)، سقف اجرایی کیفری به ۱۴ سکه کاهش یافته است.

این تغییر بدان معناست که:

• تأثیر بر مطالبه مهریه: اگر مهریه زنی بیش از ۱۴ سکه باشد، شوهر تنها نسبت به ۱۴ سکه تحت ضمانت اجرای کیفری قرار می گیرد و می تواند به دلیل عدم پرداخت آن زندانی شود.
• نسبت به مازاد ۱۴ سکه: برای مازاد بر ۱۴ سکه، مهریه صرفاً جنبه حقوقی پیدا می کند. یعنی زوجه فقط می تواند از طریق توقیف اموال (مانند حقوق، خودرو، ملک) و سایر اقدامات حقوقی، آن را مطالبه کند. در این بخش، مرد تنها در صورت اثبات تمکن مالی و عدم پرداخت، ملزم به پرداخت خواهد بود و جنبه کیفری منتفی است.

این قانون جدید، تلاش می کند تا ضمن حفظ حق زن برای دریافت مهریه، از حبس گسترده مردان به دلیل مهریه جلوگیری کند و راه های حقوقی وصول مهریه را تقویت نماید. کاهش تعداد زندانیان مهریه و تسهیل پرداخت تدریجی آن از محل حقوق مردان، از اهداف این اصلاحیه بوده است.

آرای جدید دیوان عدالت اداری

آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز نقش مهمی در تفسیر و روشن کردن ابهامات قوانین دارند. این آرا، برای تمامی مراجع اداری و قضایی لازم الاتباع هستند. یکی از این آرای مهم که در سال ۱۴۰۳ صادر شده، مربوط به ابطال نامه ای از سوی یک شرکت ملی نفت در خصوص اقلام مشمول حقوق بوده است.

جزئیات رای: پیش از این، برخی سازمان ها، حقوق و مزایا را به صورت محدود تفسیر می کردند و تنها شامل حقوق پایه، فوق العاده ویژه و موارد مشابه می دانستند. اما رای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، این تفسیر محدود را ابطال کرد. دیوان اعلام داشت که صلاحیت تفسیر قانون با مجلس شورای اسلامی و قضات در مقام تمیز حق است و سایر مقامات اداری، صلاحیت تفسیر قانون را ندارند. بنابراین، تفسیر این که مراد از عبارت حقوق و مزایا چه بوده و چه مواردی از آن قابل توقیف است، در صلاحیت شعبه مجری حکم است. این رای، راه را برای توقیف مزایای بیشتری از جمله مزایای غیرمستمر باز کرده و به زوجه امکان می دهد تا دایره وسیع تری از درآمدهای زوج را برای وصول مهریه مدنظر قرار دهد.

این تغییرات نشان دهنده پویایی قوانین و تلاش برای پاسخگویی به نیازها و چالش های جدید جامعه است. همواره توصیه می شود برای اطلاع از آخرین قوانین و رویه های قضایی، با وکلای متخصص مشورت نمایید.

نتیجه گیری

مسیر مطالبه و وصول مهریه، به ویژه از طریق توقیف حقوق و مزایای زوج، دارای ابعاد قانونی و اجرایی متعددی است که آگاهی دقیق از آن ها برای هر دو طرف، یعنی زوجه و زوج، ضروری است. در این نوشتار، همراه شما بودیم تا جزئیات مربوط به یک سوم حقوق برای مهریه | قوانین، شرایط و نحوه کسر را از منظر قانونی و عملی روشن کنیم.

مرور کردیم که چگونه ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی، اساس کسر یک سوم یا یک چهارم از حقوق و مزایا را بنا نهاده و این میزان بسته به وضعیت تأهل و تکفل زوج تعیین می شود. همچنین، تفاوت میان حقوق و مزایای مستمر و غیرمستمر را بررسی کردیم و دیدیم که مزایای غیرمستمر، برخلاف مزایای مستمر، می توانند به طور کامل برای مهریه توقیف شوند. با موارد استثنائی مانند حقوق نظامیان در جنگ یا مستمری مددجویان کمیته امداد نیز آشنا شدیم که از شمول توقیف خارج هستند.

از نظر روند عملی، مشاهده کردیم که زوجه می تواند از دو مسیر دادگاه خانواده یا اجرای ثبت اسناد رسمی برای توقیف حقوق اقدام کند و هر دو مسیر دارای مراحل مشخصی هستند که با ارائه نمونه دادخواست ها، تلاش شد تا این راه برایتان ملموس تر شود. در نهایت، به حقوق زوج در مواجهه با این شرایط، به ویژه امکان طرح دادخواست اعسار برای تقسیط مهریه و تعدیل اقساط، اشاره کردیم و آخرین تغییرات قانونی، از جمله کاهش سقف ضمانت کیفری مهریه به ۱۴ سکه و تأثیر آرای دیوان عدالت اداری بر تفسیر حقوق و مزایا، را مورد بحث قرار دادیم.

پیچیدگی های حقوقی این حوزه و اهمیت حفظ حقوق هر دو طرف، تأکید بر لزوم مشاوره با وکلای متخصص را دوچندان می کند. وکیل با اشراف به جزئیات قوانین و رویه های قضایی، می تواند شما را در انتخاب بهترین استراتژی، تهیه مدارک لازم، و پیگیری پرونده راهنمایی کند تا با اطمینان و آرامش خاطر بیشتری این مسیر را بپیمایید و به نتیجه مطلوب دست یابید.

اگر هنوز ابهامات یا پرسش هایی در ذهن دارید، یا برای پیشبرد پرونده خود نیاز به راهنمایی تخصصی و گام به گام دارید، پیشنهاد می شود که با وکلای مجرب و متخصص در امور خانواده مشورت کنید. آن ها می توانند با دانش و تجربه خود، راهنمای مطمئن شما در این مسیر باشند.