زندان قرچک بند زنان

زندان قرچک، یا همان ندامتگاه شهر ری، به عنوان یکی از بزرگترین مراکز نگهداری زنان زندانی در ایران، تصویری هولناک از نقض سیستماتیک حقوق بشر و شرایط غیرانسانی را به نمایش می گذارد. در این زندان، زنان از هر قشر و با هر اتهامی، در فضایی مملو از محرومیت درمانی، بهداشت نامناسب و خشونت سیستماتیک، روزگار می گذرانند. این مقاله به واکاوی عمیق ابعاد مختلف این بحران انسانی در بند زنان قرچک می پردازد تا نوری بر تاریکی های این کهریزک دوم بتاباند و ضرورت آگاهی رسانی و فشار بین المللی را برجسته سازد.

از مرغداری تا کهریزک دوم: نگاهی به زندان قرچک

تصور کنید یک مرغداری متروک در دل بیابان های اطراف تهران، ناگهان تبدیل به محلی برای حبس هزاران زن شود؛ این آغاز داستان زندان قرچک است. ندامتگاه شهر ری، که بسیاری آن را با نام زندان ورامین نیز می شناسند، در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۰ میلادی) با کاربری جدید، پا به عرصه وجود گذاشت. موقعیت جغرافیایی آن، در حومه جنوب شرقی تهران و در مسیر بزرگراه ورامین-تهران، خود اولین سد در برابر دسترسی خانواده ها به عزیزانشان است و حس انزوا و فراموشی را تشدید می کند.

تولد یک زندان در دل بیابان

تبدیل یک سازه صنعتی به زندان، بدون در نظر گرفتن حداقل استانداردهای انسانی و زیرساخت های لازم، از همان ابتدا زمینه را برای بروز فجایع فراهم آورد. این زندان نه تنها مکانی برای اصلاح و بازپروری نیست، بلکه به دلیل شرایط غیرقابل تحمل و نقض آشکار حقوق زندانیان، به سرعت در میان فعالان حقوق بشر به کهریزک دوم شهرت یافت. این نام، یادآور یکی از سیاه ترین صفحات تاریخ زندان های ایران است و خود گویای عمق فاجعه در قرچک است.

ساختار و ظرفیت: یک بحران جمعیتی

زندان قرچک شامل هفت تا ده سوله بزرگ است که هر یک در ابتدا برای تعداد محدودی زندانی طراحی شده بودند. اما واقعیت تلخ این است که این سوله ها، هر کدام گنجایش ۲۰۰ تا ۲۵۰ نفر را به سختی دارند، در حالی که بارها گزارش شده است که بیش از ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ زن در این فضاها نگهداری می شوند. این ازدحام، اولین عامل در تشدید تمامی مشکلات دیگر است. در این میان، تفکیک جرایم نه تنها رعایت نمی شود، بلکه زندانیان با اتهامات مختلف، از جرایم عادی مانند سرقت و مواد مخدر گرفته تا قتل و حتی زندانیان سیاسی و عقیدتی، در کنار یکدیگر و در یک بند روزگار می گذرانند. این وضعیت به ویژه برای مادران دارای کودکان خردسال و همچنین نگهداری کودکان زیر ۱۸ سال در کنار زندانیان خطرناک، فاجعه بارتر به نظر می رسد و آینده ای تاریک را برای آنان رقم می زند.

نفس هایی به شماره افتاده: شرایط فاجعه بار زیستی و بهداشتی

در زندان قرچک، حتی ابتدایی ترین نیازهای انسانی نیز به معضلی بزرگ تبدیل شده اند. فضایی که باید مأمن انسان ها باشد، به دلیل بی توجهی و سوءمدیریت، به محیطی آلوده و خطرناک برای سلامت جسم و روان زندانیان بدل گشته است. هر روز در این زندان، مبارزه ای برای بقا و حفظ اندک کرامت انسانی در جریان است.

وضعیت بهداشت و فاضلاب: غرق در آلودگی

یکی از بارزترین وجوه جهنم قرچک، وضعیت بهداشت و فاضلاب آن است. تصور کنید دویست نفر زندانی، مجبور باشند تنها از دو یا سه سرویس بهداشتی و حمام استفاده کنند. این کمبود فاجعه بار، نه تنها نوبت های طولانی و طاقت فرسا را به همراه دارد، بلکه منجر به شیوع بیماری های عفونی و پوستی در میان زندانیان می شود. بوی تعفن فاضلاب در تمامی فضاها، تنفس را دشوار می سازد و زندانیان از شدت گازهای سمی آن، دچار مشکلات تنفسی جدی می شوند. برخی گزارش ها حتی از استفاده اجباری از محیط سوله و میان تخت ها به عنوان سرویس بهداشتی در موارد اضطراری حکایت دارد. قطعی مکرر آب، نبود آب آشامیدنی سالم و سیستم تهویه ناکارآمد یا کاملا غیرفعال، این وضعیت را به مراتب بدتر می کند.

تغذیه نامناسب: سوءتغذیه سیستماتیک

وعده های غذایی در زندان قرچک نه تنها نامنظم و ناکافی اند، بلکه کیفیت بسیار پایینی دارند. استفاده از مواد غذایی بی کیفیت، فاسد و تاریخ گذشته، از جمله مرغ های منجمد که بارها موجب مسمومیت زندانیان شده، سلامتی آن ها را به خطر می اندازد. غذای روزانه، اغلب شامل اقلامی تکراری و بی ارزش مانند عدس پلو، خورش های ساده یا تخم مرغ آب پز است که به هیچ وجه پاسخگوی نیازهای تغذیه ای یک انسان نیست. این سوءتغذیه مزمن، به تدریج بدن زندانیان را ضعیف کرده و آن ها را مستعد ابتلا به بیماری های مختلف می سازد.

هوایی برای نفس کشیدن نیست: تهویه و دما

سوله های زندان قرچک، بدون پنجره های کافی و با فقدان یا ناکارآمدی کامل سیستم تهویه هوا، به کوره آجرپزی در تابستان و سردخانه ای در زمستان بدل می شوند. در فصل گرما، دمای داخل بندها به بیش از ۳۸ درجه سانتی گراد می رسد و در زمستان، سرمای سوزناک تا مغز استخوان زندانیان نفوذ می کند. این شرایط طاقت فرسا، به ویژه برای افراد بیمار و سالخورده، غیرقابل تحمل است و به طور مستقیم بر سلامت جسمی و روانی آن ها تأثیر می گذارد. بسیاری از زندانیان مجبورند در این شرایط سخت، ساعت ها را در فضایی بسته و بدون هوای تازه سپری کنند، گویی نفس کشیدن نیز در قرچک یک لوکس دست نیافتنی است.

محرومیت درمانی: شکنجه خاموش و مرگ های مشکوک

در میان دیوارهای بلند زندان قرچک، بیماری نه تنها یک عارضه جسمی، بلکه به ابزاری برای شکنجه خاموش تبدیل شده است. محرومیت از درمان، سیاستی سیستماتیک است که جان بسیاری از زنان زندانی را به خطر می اندازد و در مواردی، به مرگ آن ها می انجامد. اینجاست که عبارت زندانیان در قرچک نمی میرند، بلکه کشته می شوند معنای تلخ خود را پیدا می کند.

کمبود امکانات پزشکی و دارویی: یک قفس بی درمان

بخش بهداری زندان قرچک، نه تنها از حداقل استانداردهای پزشکی برخوردار نیست، بلکه از کمبودهای فاجعه بار رنج می برد. گزارش ها نشان می دهد که حتی یک دستگاه فشار خون سالم، کپسول اکسیژن، دستگاه نوار قلب یا برانکارد و ویلچر در این بهداری وجود ندارد. داروهای حیاتی و تخصصی نیز به ندرت یافت می شوند و در بسیاری از موارد، تنها داروهای آرام بخش به زندانیان بیمار ارائه می شود، بدون آنکه به ریشه بیماری آن ها توجهی شود. پزشکان عمومی و ماماها تنها یک بار در ماه به زندانیان سر می زنند و این ملاقات های کوتاه، به هیچ وجه پاسخگوی نیازهای درمانی هزاران زندانی نیست.

تعلل عامدانه در اعزام به بیمارستان: شهادت ها و پیامدها

یکی از رایج ترین اشکال شکنجه در قرچک، تعلل عامدانه در اعزام زندانیان به مراکز درمانی خارج از زندان است. زندانیان بیمار، حتی با شرایط وخیم و تهدیدکننده زندگی، مجبورند روزها و هفته ها در انتظار اعزام به بیمارستان بمانند. درخواست های مکرر برای درمان، اغلب نادیده گرفته می شوند و زمانی که بالاخره اعزامی صورت می گیرد، غالباً بسیار دیر است. پزشکان خارج از زندان، بارها به خانواده های زندانیان گفته اند که تأخیر در انتقال، آسیب های غیرقابل بازگشتی را به همراه داشته است. این تعلل ها، نه یک قصور اداری، بلکه بخشی از یک سیاست سیستماتیک برای اعمال فشار و مجازات مضاعف است.

روایت مرگ هایی که قتل نامیده می شوند

نام هایی چون سمیه رشیدی، جمیله عزیزی و سودابه اسدی، تنها بخشی از قربانیان سیاست محرومیت درمانی در زندان قرچک هستند. سمیه رشیدی، زندانی سیاسی ۴۲ ساله که به دلیل نوشتن شعارهای انتقادی بازداشت شده بود، پس از درخواست های مکرر برای درمان و دریافت تنها داروهای آرام بخش، در نهایت با تشنج و وخامت حال به بیمارستان منتقل شد، اما پزشکان از آسیب های غیرقابل بازگشت ناشی از تأخیر در انتقال خبر دادند و او چند روز بعد جان باخت. جمیله عزیزی و سودابه اسدی نیز، دو زندانی با اتهامات مالی، به دلیل بی توجهی پزشکی و فریادهای بی جواب زندانیان برای کمک، در سکوت جان باختند. فعالان حقوق بشر تأکید می کنند:

زندانیان در قرچک نمی میرند، بلکه کشته می شوند؛ این محروم کردن از درمان، بخشی از یک سیاست عامدانه و سیستماتیک است.

این مرگ ها، زنگ خطری جدی برای جامعه بین الملل است و مسئولیت کیفری مستقیم برای مسئولان زندان و دستوردهندگان را به همراه دارد.

سایه خشونت و بدرفتاری بر سر زنان زندانی

در محیط بسته و کنترل شده زندان قرچک، خشونت و بدرفتاری علیه زنان زندانی، نه یک استثنا که به یک قاعده تبدیل شده است. این خشونت ها، ابعاد جسمی، روانی و حتی جنسی به خود می گیرند و لایه دیگری از رنج را به زندگی از پیش دشوار زندانیان اضافه می کنند.

ضرب و شتم و آزار جسمی: ابزار سرکوب

استفاده از زور و خشونت برای سرکوب اعتراضات و تحمیل اراده مأموران، در زندان قرچک امری رایج است. باتوم، گاز اشک آور، گاز فلفل و شوکر، ابزارهایی هستند که بارها برای برخورد با زنان زندانی مورد استفاده قرار گرفته اند. موارد خاصی مانند ضرب و شتم شدید زنان درویش در سال ۱۳۹۷، نمونه هایی آشکار از این بدرفتاری ها هستند. شکوفه یداللهی، یکی از شاهدان این رویدادها، در کتاب «شکنجه سفید» خود روایت می کند که مأموران، شوکر را مستقیم به سر و صورت آن ها می زدند. این حجم از خشونت، نه تنها جسم زندانیان را زخمی می کند، بلکه آسیب های روانی عمیقی بر جای می گذارد و حس بی دفاعی و درماندگی را در آن ها تقویت می کند.

بهره کشی و خشونت های پنهان

در محیطی که زندانیان از ابتدایی ترین نیازهای خود محروم هستند، فرصت برای بهره کشی و سوءاستفاده افزایش می یابد. گزارش های متعددی، هرچند کمتر به تفصیل، به موارد بهره کشی و خشونت جنسی اشاره دارند که زنان زندانی برای تأمین اقلام اولیه خود، مجبور به پذیرش آن ها می شوند. این موارد، اغلب در سکوت و پشت دیوارهای بلند زندان باقی می مانند، اما لکه ای ننگین بر پرونده حقوق بشر در ایران هستند و آسیب پذیری مضاعف زنان در این محیط را نشان می دهند.

برخورد غیرانسانی ماموران: تحقیر و سوءاستفاده

روایت هایی که از زندان قرچک به بیرون درز کرده اند، پر است از حکایت های تحقیر، بی احترامی و سوءاستفاده از قدرت توسط مأموران و کادر زندان. این برخوردها، که گاه با زبان و گفتار زننده همراه است، کرامت انسانی زندانیان را هدف قرار می دهد و آن ها را از هرگونه امید به بهبود و تغییر تهی می سازد. مأموران، به جای ایفای نقش حمایتی و نظارتی، خود به عاملان اصلی رنج و آزار تبدیل می شوند و محیط زندان را به مکانی ترسناک و بی رحم تر از پیش بدل می سازند.

زندانیان قرچک: طیف وسیعی از قربانیان

زندان قرچک، مأمن هزاران زن با داستان ها و اتهامات مختلف است. از فعالان سیاسی که برای آرمان هایشان مبارزه کرده اند تا مادرانی که رنج دوری از فرزندانشان را به دوش می کشند، و زنانی که به دلیل جرایم عمومی گرفتار شده اند، همگی در یک نقطه مشترک اند: تجربه شرایط غیرانسانی و نقض سیستماتیک حقوقشان در این زندان.

از کنشگران سیاسی تا مادران: روایتی از زندانیان

در میان جمعیت کثیر زندانیان قرچک، نام بسیاری از فعالان سیاسی و مدنی، وکلای حقوق بشر و کنشگران عقیدتی به چشم می خورد. شخصیت هایی چون نسرین ستوده، وکیل برجسته حقوق بشر؛ نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه نوبل صلح؛ گلرخ ایرایی، فعال حقوق بشر؛ سپیده قلیان، فعال کارگری؛ شکوفه یداللهی و بسیاری دیگر، روزها و ماه ها از عمر خود را در این زندان سپری کرده اند. انتقال زندانیان سیاسی از زندان اوین به قرچک، بارها به عنوان ابزاری برای تشدید فشار و شکنجه مضاعف آن ها مورد استفاده قرار گرفته است. این زندانیان، با عقاید و آرمان هایشان، در کنار زنان دیگر با اتهامات عمومی، مجبور به زندگی در شرایطی یکسان و طاقت فرسا هستند. اخیراً، انتقال برخی از این زندانیان سیاسی زن از قرچک به بند زنان اوین، نقطه عطفی امیدبخش تلقی شده، هرچند که شرایط کلی زندان های ایران همچنان بحرانی است.

تأثیر بر خانواده ها: ملاقات های کابینی، رنج های طولانی

دوری از عزیزان در زندان، به خودی خود رنج آور است، اما شرایط زندان قرچک این رنج را دوچندان می کند. ملاقات های کابینی که به صورت ماهانه برگزار می شوند و ملاقات های حضوری که تنها هر دو ماه یک بار امکان پذیرند، فرصت اندکی برای ارتباط با دنیای بیرون فراهم می کنند. این محدودیت ها، به ویژه برای مادران دارای کودکان خردسال، غیرقابل تحمل است. دوری از فرزندان، حس گناه و نگرانی، مشکلات روانی عمیقی را برای زندانیان و خانواده هایشان ایجاد می کند. بار مالی و روانی ناشی از زندانی شدن یک عضو خانواده، بر دوش باقی ماندگان سنگینی می کند و آن ها نیز در رنج زندان شریک می شوند.

استثمار اقتصادی در پشت دیوارهای بلند

در برخی سوله های زندان قرچک، کارگاه های خیاطی و قالی بافی راه اندازی شده است. ظاهراً این کارگاه ها برای اشتغال زایی و بازپروری زندانیان است، اما واقعیت چیز دیگری است. زنان زندانی مجبورند برای دستمزدهایی ناچیز، ساعات طولانی را کار کنند. گزارش ها حاکی از آن است که این دستمزدها گاه به حدود یک میلیون تومان در ماه می رسد، مبلغی که حتی کفاف خرید ابتدایی ترین نیازهای زندان مانند صابون و شامپو را نمی دهد. این وضعیت، نوعی استثمار اقتصادی است که نه تنها کمکی به زندانیان نمی کند، بلکه آن ها را در چرخه ای از کار اجباری و فقر درون زندان گرفتار می سازد.

برخی از زندانیان سیاسی سرشناس که مدتی در زندان قرچک به سر برده اند:

نام زندانی	اتهامات / فعالیت ها	دوران حبس در قرچک
نسرین ستوده	وکیل حقوق بشر، فعال مدنی	انتقال از اوین و بازگشت
نرگس محمدی	فعال حقوق بشر، برنده نوبل صلح	انتقال از اوین و بازگشت
گلرخ ایرایی	فعال حقوق بشر	دوران حبس
سپیده قلیان	فعال کارگری و مدنی	دوران حبس
شکوفه یداللهی	از زنان درویش، از قربانیان ضرب و شتم	دوران حبس و شهادت
نسرین جوادی	فعال کارگری	دوران حبس

ابعاد حقوقی و ندای اعتراض جهانی

شرایط حاکم بر زندان قرچک بند زنان، نه تنها از نظر انسانی فاجعه بار است، بلکه نقض آشکار قوانین داخلی ایران و استانداردهای بین المللی حقوق بشر محسوب می شود. این وضعیت، اعتراضات گسترده ای را در سطح ملی و بین المللی به دنبال داشته و نهادهای بین المللی را به واکنش واداشته است.

نقض قوانین داخلی: بی اعتنایی به حقوق اساسی

قوانین جمهوری اسلامی ایران، حداقل روی کاغذ، حقوقی را برای زندانیان به رسمیت می شناسد. ماده ۲۹ قانون اساسی و آیین نامه سازمان زندان ها به صراحت بر حق درمان، حفظ جان و کرامت انسانی زندانیان تأکید دارند. اما در عمل، در زندان قرچک این قوانین به طور سیستماتیک نادیده گرفته می شوند. محرومیت از درمان، شرایط غیربهداشتی، ازدحام و بدرفتاری ها، همگی مصداق بارز بی اعتنایی به این اصول قانونی هستند. این شکاف عمیق بین قانون و واقعیت، مسئولیت کیفری مستقیمی را متوجه مقامات قضایی و امنیتی و همچنین مسئولان زندان می کند.

زیر پا گذاشتن استانداردهای بین المللی: قواعد بانکوک و ماندلا

وضعیت زندان قرچک، نقض آشکار چندین سند بین المللی حقوق بشر است:

• قواعد بانکوک (قواعد سازمان ملل در خصوص رفتار با زنان زندانی): این قواعد که در سال ۲۰۱۱ تصویب شده اند، به طور خاص به نیازهای زنان زندانی، از جمله زنان باردار، مادران دارای فرزند و زندانیان بیمار می پردازند. قرچک با بی توجهی کامل به این قواعد، شرایطی کاملاً مغایر با آن ها را فراهم کرده است.
• قواعد ماندلا (حداقل استانداردهای رفتار با زندانیان): این قواعد عمومی نیز که به حداقل های لازم برای حفظ کرامت و حقوق زندانیان اشاره دارند، در زندان قرچک نادیده گرفته می شوند. از وضعیت بهداشت و تغذیه گرفته تا حق درمان و عدم خشونت، هیچ یک از این حداقل ها رعایت نمی شود.
• کنوانسیون حقوق کودک: با نگهداری کودکان در کنار زندانیان خطرناک و عدم توجه به نیازهای ویژه آن ها، این کنوانسیون نیز نقض می شود.

کارشناسان حقوقی تأکید می کنند که محرومیت عامدانه از درمان در چنین شرایطی، می تواند مصداق شکنجه و حتی جنایت علیه بشریت تلقی شود و مرگ زندانیان در این وضعیت، می تواند به عنوان قتل عمد مورد پیگرد بین المللی قرار گیرد.

تحریم های بین المللی: پاسخی به نقض حقوق بشر

در واکنش به شرایط غیرانسانی زندان قرچک، جامعه بین المللی نیز واکنش هایی نشان داده است. در سال ۱۳۹۷، برایان هوک، نماینده وزارت خارجه آمریکا در امور ایران، خبر از قرار گرفتن زندان قرچک در لیست تحریم های این کشور داد. متعاقباً، اتحادیه اروپا نیز در آذر ماه ۱۴۰۳، زندان قرچک ورامین را به دلیل شرایط غیرانسانی، در لیست سیاه تحریم های حقوق بشری خود حفظ کرد. بیانیه های اتحادیه اروپا به صراحت به «شرایط اسفناک و غیرانسانی»، «شکنجه و تعرض» و «محرومیت از آب آشامیدنی تمیز، غذا و کمک های پزشکی» در این زندان اشاره کرده اند. این تحریم ها، تلاشی برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران جهت بهبود وضعیت حقوق بشر در این کشور است.

مسئولیت مقامات: زنجیره ای از بی عدالتی

مسئولیت وضعیت فاجعه بار زندان قرچک، تنها متوجه مسئولان رده پایین نیست. صغری خدادادی، اولین رئیس زن زندان قرچک که از سال ۲۰۲۰ مسئولیت را بر عهده داشته، به دلیل تشدید محدودیت ها و حملات خشونت آمیز به بندهای سیاسی، مورد انتقاد شدید قرار گرفته است. اما کارشناسان تأکید می کنند که این مسئولیت در یک زنجیره طولانی از مقامات، از جمله حمید محمدی (رئیس وقت زندان در زمان ضرب و شتم دراویش)، رضا حلوایی (پاسیار زندان)، کولیوند (قاضی ناظر) و سایر مقامات قضایی و امنیتی، تقسیم می شود. این افراد، نه تنها به وظایف خود برای حفظ جان و کرامت زندانیان عمل نکرده اند، بلکه در بسیاری موارد خود عامل اصلی تشدید این وضعیت بوده اند. از این رو، درخواست ها برای تشکیل کمیته حقیقت یاب و اعزام هیئت های مستقل بین المللی برای بازدید از زندان قرچک و پاسخگو کردن مسئولان، بیش از پیش ضروری به نظر می رسد.

قرچک فقط یک زندان نیست، یک سیستم شکنجه است. مرگ این زنان زنگ خطری است که نباید بی پاسخ بماند و باید صدای قربانیان آن به گوش جهانیان برسد.

نتیجه گیری و فراخوان برای اقدام

زندان قرچک بند زنان، بیش از آنکه یک ندامتگاه باشد، نمادی از بحران عمیق انسانی و نقض سیستماتیک حقوق بشر در ایران است. روایاتی که از پشت دیوارهای بلند این زندان به بیرون درز می کند، تصویری دردناک از رنج، محرومیت، خشونت و مرگ خاموش را به نمایش می گذارد. از تبدیل یک مرغداری به زندان بدون حداقل استانداردها، تا ازدحام فاجعه بار، شرایط بهداشتی اسفناک، محرومیت عامدانه از درمان و مرگ های مشکوک، همه و همه نشان از یک فاجعه حقوق بشری تمام عیار دارند.

مقامات جمهوری اسلامی ایران، با نادیده گرفتن قوانین داخلی و استانداردهای بین المللی، مسئولیت مستقیم این بحران را بر عهده دارند. اسامی همچون سمیه رشیدی، جمیله عزیزی و سودابه اسدی، تنها بخش کوچکی از قربانیان سیاست های غیرانسانی در قرچک هستند که جان خود را به دلیل بی توجهی و تعلل از دست داده اند. وضعیت زنان زندانی، از فعالان سیاسی تا مادران و افراد با جرایم عمومی، در این زندان غیرقابل دفاع است و نمی توان در برابر آن سکوت کرد.

فشار بین المللی، آگاهی رسانی عمومی و حمایت از نهادهای حقوق بشری، تنها راه برای مقابله با این بی عدالتی ها و مطالبه پاسخگویی از مسئولان است. جامعه جهانی، از سازمان های بین المللی و دولت ها تا فعالان حقوق بشر و عموم مردم، وظیفه دارد که صدای زنان بی صدای قرچک باشد. بهبود فوری شرایط، دسترسی به درمان مناسب، رعایت حقوق اساسی زندانیان و پایان دادن به سیاست های شکنجه آمیز در زندان قرچک، مطالباتی حیاتی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تنها با همدلی و اقدام جمعی می توان امید به تغییر این وضعیت اسفناک را زنده نگه داشت و مانع از تکرار فجایعی شد که هر روز در این زندان رخ می دهند. قرچک، نه یک زندان، که شاهدی زنده بر نقض کرامت انسانی است و نیاز به توجه فوری و قاطع جهانی دارد تا شاید نور امید بر تاریکی های آن بتابد.