منتقد کتاب، نیاز جدی این روز های بازار نشر است/ آیین رونمایی، جلسه نقد نیست

بهار کتابخوانی|

منتقد کتاب، نیاز جدی این روز های بازار نشر است آیین رونمایی، جلسه نقد نیست

یکی از معضلات جدی در بازار کتاب، حجم قابل توجه محتوا هایی است که به جای تاثیر مثبت می تواند آسیب زا باشد. موضوعی که نشان می دهد از مقوله منتقدان تخصصی کتاب فاصله داریم و حتی به سمت آن حرکت نکردیم.

گروه فرهنگ و جامعه خبرگزاری علم وفناوری دکتر نانو، ونوس بهنود ـ  سی و پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در حالی با معرفی میلیون ها کتاب همراه شد که به اعتقاد فعالان این حوزه هیچ پایش تخصصی و کارشناسی از محتوای کتاب ها جز آنچه هر انتشاراتی خود نسبت به آن انجام داده و در ادامه ممیزان وزارت ارشاد زیر آن امضا زده اند، وجود ندارد.

این در حالی است که منتقدان تخصصی کتاب در کشور های دیگر  به عنوان یکی از ارکان اصلی بازار نشر و کتاب شناخته می شوند. سواد و معلومات آنها فارغ از هرگونه جهت گیری و با اشراف به فن نگارش است واز اوضاع جامعه هم آگاهی کامل دارند.

بی توجهی به اهمیت نقد کتاب در ایران موجب شده تا کتاب به کالای آزمون و خطا تبدیل شود. در واقع بعد از چاپ یک کتاب و ورود آن به بازار، نقد ها آغاز شده و همین نقد ها نیز سطحی و اغلب به شکل تعریف و توصیف کلی یا برعکس رد و کوبش کامل کتاب است.

فعالان بازار نشر اذعان دارند که نقد موثر و راهگشا است، اما عملا منتقدان کتاب به آن درجه ای که باید جدی گرفته نمی شوند و از ظرفیت آن ها استفاده نمی شود. در حالی که منتقد کتاب می تواند با خواندن و مطالعه کامل کتاب و ارایه نظرات خود نه تنها جامعه را نسبت به کتابی آگاه ساخته و نویسنده را برای تداوم کار خود کمک کند، بلکه به دلیل اینکه فضای پرسشگری را موجب می شود نسبت به بهبود کیفی تولیدات بازار نشر اقدام کند.

چارچوب نقد نامشخص است

نویسنده کتاب های کودک و نوجوان در این خصوص می گوید: برخی ناشران مدیر و کارشناس محتوایی دارند که کتاب در حدود تعریف شده و مورد تایید آنها باشد، اما اینکه افرادی به صورت مجزا چنین کاری را انجام دهند نداریم.

تیمور آقامحمدی معتقد است ما حتی سازوکار مشخصی برای نقد کتاب نداریم واینکه آیا صرف رعایت خطوط قرمز می تواند کتابی را مقبول بداند، کافی نیست. هنوز مقوله کارشناس کتاب مبهم و نامشخص است. چرا که به ضرورت تعریف آن نرسیدیم.

همچنین کارشناس رسانه و نویسنده کتاب نیز در این خصوص گفت: امروز ناشران مستقل عمل می کنند و هر نشری استاندارد کیفی و فنی و هم چارچوب نظری خود را دارد و هیچ وقت مرسوم نبوده که نهاد مستقلی چنین مسیولیتی را به عهده بگیرد.

وحید یامین پور گفت: دستگاه های نظارتی هم کار خود را انجام می دهند و بعید است در خصوص مسایل فنی کتاب دخالت کنند. بنده موافق این جریانم که خود ناشران نسبت به بررسی کتب اقدام کنند و این استقلال برای ناشران باید به رسمیت شناخته شود.

وی افزود: در ادامه این بازار و مخاطبان و کارشناسان پسینی است که می توانند در مورد کتاب نظر بدهند. این چرخه به اعتقاد بنده موفق بوده هر چند ممکن است نشری پیدا کرد که استاندارد های مقبولی ندارد. یا به لحاظ مسایل اقتصادی ممکن است ناشری به کیفیت بی توجه باشد.

همچنین مدیر فروش دفتر نشر فرهنگ اسلامی در پاسخ به این سوال که آیا مقوله ای تحت عنوان نقد محتوایی کتاب در بازار نشر ایران وجود دارد یا نه، اضافه کرد: در حوزه نقد محتوایی دقیق نشدم و پیگیر آن نبودم که چنین چیزی وجود دارد یا نه. در جایی هم به این شکل واضح نبوده است. عموماً بعد از رونمایی کتاب ها نقد انجام می شود.

امیر دهکردی معتقد است باید اثری چاپ شود تا بتوان نقد کرد. نقد کتاب قبل از چاپ آن نمی تواند آنطور که باید عملیاتی شود. اما اینکه مقوله ای تخصصی با عنوان منتقدان کتاب فعالیت جدایی داشته باشند، بنده بی اطلاع ام.

نویسنده کتب به زبان ترکی و فارسی نیز در خصوص وضعیت نقد و بررسی محتوایی کتاب ها تاکید دارد که متاسفانه این مقوله به ویژه از سوی کارشناسان وزارت ارشاد هیچ سازوکار مشخصی ندارد.

عمار احمدی تصریح کرد: چطور ممکن است کتابی در یک شهر تایید شده و مجوز بگیرد، اما در شهری دیگر مجوز به آن داده نشود. یکی از مشکلات بررسی محتوایی کتاب ها فقر زبانی کارشناسان است و اینکه به دلیل اینکه اطلاعات کاملی از موضوع ندارند نمی توانند نظر درستی در مورد آن بدهند.

رونمایی کتاب نمی تواند موجب خرید آن شود

در عین حال به غیر از جلسات غیر رسمی و بیشتر محفل های ادبی بررسی و نقد کتاب و همچنین فعالیت اصحاب رسانه در معرفی کتاب ها، شاید بتوان رسمی ترین جلسات معرفی کتاب ها را آیین رونمایی آنها دانست. جلساتی که عموماً افراد مدعو از ارایه نظرات انتقادی در مورد کتاب خودداری کرده و این جلسه را به جشن تولد کتاب بدل می کنند.
مسیول غرفه انتشارات خوارزمی بیشتر از اینکه رونمایی کتاب ها در فضایی مانند نمایشگاه کتاب تاثیر داشته و دلیل توجه به یک کتاب یا خرید آن باشد، این فضای مجازی است که تاثیر بیشتری در معرفی کتاب ها دارد و یک جشن رونمایی نمی تواند منجر به خرید کتاب شود.

به گفته فاطمه حبیبی، ما بستر مشخصی برای رونمایی کتاب نداریم و هر ناشری در فضای مجازی یا با تدارک یک جمع دوستانه در کتاب فروشی ها نسبت به رونمایی کتاب اقدام می کند و این نمی تواند فرصت نقد حرفه ای کتاب را موجب شود.

نگرانی از وضعیت محتوای کتاب ها وگاهی ناتوانی آنها در توان افزایی و علم افزایی جامعه در حالی است که یکی دیگر از نویسندگان نیز در این خصوص معتقد است خودرویی که فرمان آن در سمت راست است به درد جاده های ایرانی نمی خورد. به همین ترتیب برخی محتوا های فرهنگی که برای جامعه دیگری مناسب است، با جامعه ما همخوانی و تناسب ندارد.

علی قهرمانی اضافه کرد: برخی محتوا های سبک زندگی نه تنها مناسب و متناسب نیست بلکه مخرب هم هست. برخی محتوا ها را ترجمه می کنیم بدون اینکه در نظر بگیریم محتوا ها چقدر در تناسب با اقتضایات جامعه ما است و چگونه می تواند مشکلی از مشکلات جامعه را حل و فصل کند.

به گفته این نویسنده گاهی محتوایی می تواند در جامعه ای تحول آفرین باشد، اما در جامعه ما مخرب عمل کند و می تواند به جای اثرات مثبت، اثرات منفی بر جای بگذارد.

فعالان حوزه نشر خود معتقد به ضرورت بررسی محتوای کتاب ها هستند. در عین حال که به ضرورت تعریف چارچوب ها و ورود افراد متخصص در این عرصه و حمایت از منتقدان کتاب تاکید دارند. بی شک فردی که با بی حوصلگی صفحاتی از یک کتاب را تورق کرده است در صلاحیت نقد آن و ارایه نظر در خصوص آن نیست و وقتی کتابی فاقد کیفیت و وجاهت وارد بازار می شود در حکم آب ریخته ای است که نمی توان آن را جمع کرد.

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "منتقد کتاب، نیاز جدی این روز های بازار نشر است/ آیین رونمایی، جلسه نقد نیست" هستید؟ با کلیک بر روی اجتماعی، به دنبال مطالب مرتبط با این موضوع هستید؟ با کلیک بر روی دسته بندی های مرتبط، محتواهای دیگری را کشف کنید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "منتقد کتاب، نیاز جدی این روز های بازار نشر است/ آیین رونمایی، جلسه نقد نیست"، کلیک کنید.